W dniach 24 – 25 września 2025r. w Łysomicach odbyło się Forum Rachunkowości Rolnej poświęcone sytuacji ekonomicznej gospodarstw rolnych, metodom zbierania danych rachunkowych oraz wyzwaniom współczesnego rolnictwa. Spotkanie podzielono na trzy panele tematyczne, które przybliżyły uczestnikom najważniejsze aspekty funkcjonowania rolnictwa w regionie i w kraju.
Sytuacja ekonomiczna gospodarstw i przyszłość rolnictwa
W pierwszym panelu Uczestnicy zapoznali się sytuacją ekonomiczną indywidualnych gospodarstw rolnych w województwie kujawsko-pomorskim w latach 2004 – 2022. Analizą objęto 156 gospodarstw nieprzerwanie prowadzących rachunkowość rolną w systemie FADN, podzielonych na gospodarstwa średnio małe, średnio duże i duże. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem analizy porównań w czasie oraz wskaźników dynamiki, struktury i zmienności. Wyniki wskazują na wyraźny wzrost potencjału produkcyjnego gospodarstw po akcesji Polski do Unii Europejskiej, szczególnie w grupie gospodarstw dużych, czemu towarzyszył wzrost powierzchni użytków rolnych i wartości majątku trwałego. Jednocześnie we wszystkich grupach zmniejszyły się nakłady pracy, co było efektem postępu technicznego. Nastąpiły także zmiany w organizacji produkcji, polegające na ograniczeniu produkcji zwierzęcej na rzecz roślinnej. Dochody gospodarstw w badanym okresie wzrosły nominalnie i realnie, przy istotnym udziale płatności bezpośrednich. Najlepszą sytuacją ekonomiczną charakteryzowały się gospodarstwa duże, natomiast najsłabszą – średnio małe. W drugiej części tego panelu zwrócono uwagę , iż pogarszająca się sytuacja demograficzna stanowi kluczowe wyzwanie dla konkurencyjności sektora rolnego i zachowania bezpieczeństwa żywnościowego w Europie. Także polskie rolnictwo coraz wyraźniej odczuwa skutki zmian demograficznych. Na obszarach wiejskich ubywa młodych ludzi gotowych przejmować gospodarstwa, co rodzi pytania o przyszłość produkcji żywności. Tymczasem to właśnie młodzi rolnicy wnoszą do sektora energię, nowe pomysły i nowoczesne technologie. Dzięki wsparciu finansowemu, takim jak premie dla młodych rolników, wiele gospodarstw zyskało szansę na rozwój i poprawę wyników. Aby jednak ten potencjał nie został zmarnowany, konieczne jest zapewnienie opłacalnej produkcji oraz tworzenie dodatkowych źródeł dochodu, które pozwolą młodym rolnikom stabilnie funkcjonować w zmieniających się warunkach.
Zbieranie danych rachunkowych
Zbieranie danych rachunkowych jest kluczowe dla efektywnego zarządzania gospodarstwem rolnym oraz planowania polityki rolnej, dlatego drugi panel forum poświęcono metodom zbierania danych z gospodarstw rolnych. Omówiono dwa systemy: FADN i NOE. Dzięki tym narzędziom rolnicy mogą nie tylko efektywniej zarządzać swoim gospodarstwem, ale także wypełniać wymogi formalne oraz lepiej planować przyszłe inwestycje.
FADN (Farm Accountancy Data Network) jest systemem zbierania danych z gospodarstw rolnych, który funkcjonuje od ponad 20 lat. Dla gospodarstw uczestniczących w FADN każdego roku tworzy się raporty przedstawiające wynik ekonomiczny danego gospodarstwa, zbiorcze dane ze wszystkich państw członkowskich służą natomiast planowaniu polityki rolnej Unii Europejskiej. Niezbędne jest jednak przystąpienie do systemu z początkiem roku kalendarzowego oraz współpraca z doradcą pośredniczącym w zbieraniu i opracowywaniu danych.
Narzędzie Oceny Ekonomicznej Gospodarstwa zostało opracowane w 2020 roku. Pozwala na gromadzenie danych indywidualnie przez rolników na swoich komputerach, nie są to dane analizowane globalnie a indywidualnie dla każdego rolnika. Prowadzenie zapisów w NOE pomaga też wypełnić obowiązek prowadzenia rachunkowości rolnej beneficjentom interwencji PS WPR 2023-2027. Ponadto rolnik może wybierać zakres wprowadzanych danych od podstawowych zapisów wpływów i wydatków poprzez rozszerzone moduły do analizy.
Wyzwania współczesnego rolnictwa
Trzeci panel wykładów podczas konferencji poświęcony był wyzwaniom współczesnego rolnictwa. Eksperci podkreślili, że dziś rolnik to nie tylko producent żywności, lecz także menedżer i analityk rynku. Aby skutecznie działać, musi stale doskonalić swoje umiejętności, śledzić nowoczesne technologie i podejmować decyzje minimalizujące ryzyko. Wśród omawianych narzędzi wsparcia rolnictwa znalazły się kontrakty długoterminowe, które zapewniają stabilność sprzedaży, analiza cen materiałów do produkcji oraz tworzenie grup producentów. Dzięki temu rolnicy mogą lepiej negocjować warunki współpracy z przetwórcami i eksporterami, ograniczać koszty i poprawiać jakość swoich produktów, jednocześnie dbając o środowisko naturalne. Dużą rolę odgrywają technologie cyfrowe, które pozwalają na precyzyjne planowanie cyklu produkcji i wspierają działania ekologiczne. Prelegenci zaprezentowali także innowacyjne rozwiązania w fazie testów, takie jak roboty do selektywnego oprysku czy systemy oceny stanu plantacji. Praktycznym wsparciem dla rolników jest portal „Kujawsko–Pomorskie Notowania Cen Rolniczych”, umożliwiający monitorowanie cen płodów rolnych, nawozów, materiału siewnego i usług rolniczych. Omówiono również realizację działania I.11 „Premie dla Młodych Rolników” oraz kompleksowe doradztwo rolnicze dla beneficjentów tej interwencji, przedstawione z perspektywy koordynatora wojewódzkiego.
Podsumowanie
Forum pokazało, że rolnictwo w Kujawsko-Pomorskiem stoi w obliczu zarówno szans, jak i wyzwań. Wzrost potencjału produkcyjnego i wsparcie dla młodych rolników stwarzają możliwości rozwoju, ale jednocześnie konieczne jest dostosowanie się do zmian demograficznych, technologicznych i rynkowych. Zintegrowane podejście do rachunkowości, nowoczesnych metod produkcji i cyfrowych narzędzi analitycznych może przyczynić się do stabilnego rozwoju sektora rolnego w regionie.
Materiał dofinansowany ze środków UE w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
Materiał opracowany przez Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie.
Instytucja Zarządzająca Planem Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
